terminów gramatycznych online
słowo dokonane
Cytaty
Słowa dokonane malują jeden tylko moment, albo jeden raz działania, już dokonanego, czyli skończonego, np. dostoję, wypiszę, przeczytam.
[...] Słowa dokonane nie mają czasu teraźniejszego, bo to z ich naturą zgodzić się nie może. Ony bowiem znaczą dokonanie rzeczy, a czas teraźniejszy wyraża rozpoczęcie, lub ciągnienie rozpoczętéj rzeczy […].
Rozważywszy jednak tworzenie się naszych czasów, okazuje się widocznie, że tryb rozkazujący w ogóle tworzy się z trzeciéj osoby liczby pojedynczéj czasu teraźniejszego słów niedokonanych, a czasu przyszłego słów dokonanych, w piérwszéj i drugiéj formie dodając głoskę j, jako to: kocha, da, otwiera; kochaj, daj, otwieraj.
h) Ósme przeciwnie są oznaczające dokonanie czynności np. przeczytał książkę, zrobił itp. i te zowią się [słowami] dokonanemi.
Słowa dokonane zowią się te, które oznaczają sąd, czyli zdanie o rzeczy dokonane; to jest tylko w pewnym czasie i pod pewnemi okolicznościami uważane, np. człowiek popracował i przestał.
Słowa dokonane są dwojakie, pojedyncze: np. dać, dałem, dam i t. d., rzec, rzekłem, rzekę i t. d. Takich liczba w języku naszym nie jest wielka: i złożone, które formują się ze słów pojedynczych niedokonanych, przez dodanie im rozmaitych przyimków, np. ze słowa niedokonanego pojedynczego: pisać, uformują się słowa dokonane: dopisać, odpisać, napisać, przypisać, przepisać, wypisać, wpisać, zapisać, spisać, podpisać, rozpisać i t. d.
Słowa dokonane wyrażają byt, stan lub działanie skończone lub dokonane. One się składają pospolicie z przyimków.
Są takie słowa niedokonane, które nie mają odmiany dokonanéj […]; przeciwnie są słowa dokonane, które nie mają odmiany niedokonanéj […].
Ze względu na trwanie czynności, słowa bywają dokonane i niedokonane, jednotliwe i częstotliwe.
Dokonane są takie słowa, które wyrażają czynność rozpoczętą i natychmiast ukończoną, np. krzyknąć, przeczytać, napisać, pochwalić, zrobić.
Słowa dokonane składają się po większej części z postaci niedokonanej i z przyimka dodanego na początku słowa.