of Grammatical Terms online
przypadek czwarty biernik
Quotations
Niektóre Przymiotniki rodzaju żeńsk., mają 4ty Przypadek L.p na ę, np moję, twoję.
4ty przypadek. U imion rzeczy żywotnych kończy się zawsze jak 2gi, na a.
Przez ułomkowe rozumiemy imiona takie, które tylko kilka, dwa, trzy albo cztery przypadki mają.
Tylko jeden przypadek mają: [...]
4ty przyp. np. na bakier, wciąż, wniwecz, w obec, w ręcz, na wzajem; na opak.
A. Przed rząd wyrazów rozumiemy pewne prawidła, częścią z rozumu samego wypływające, częścią przez zwyczaj narodowy ustanowione, aby po pewnych wyrazach tych a nie innych przypadków używać, np. słowo kochać, rządzi we wszystkich językach czwartym przypadkiem, np. kochać ojca i matkę, bo po tym słowie rozum naturalny każe koniecznie kłaśdź pytanie: kogo albo co? na które to pytanie 4ty przyp. używa się; gdy zaś słowo spotkać już, np. w polskim 4tym, a w niemieckim 3cim przypadkiem rządzi, ponieważ tu polski zwyczaj narodowy ustanowił pytanie kogo? spotkać, a niemiecki zaś pytanie komu? spotkać, na które to pytanie trzeci przypadek używa się.
Czwarty przypadek stoi na pytanie kogo? co?.
Jeżeli zniknienie ściśnionéj samogłoski a z języka, przyniosło uszczerbek jego harmonii; jeżeli po zatraceniu jéj, nie możemy znaczenia niektórych słów rozróżnić, i nie wiémy jak kończyć 4ty przypadek rzeczowników żeńskich: można straty téj żałować, ale zaradzić temu nie jest w naszéj mocy.
Tak np. w języku łacińskim, rzeczowniki mają w niektórych formach na 3ci przypadek liczby mnogiéj jedno tylko rodzajowe zakończenie: hortis, herbis, ovis [...].
Resztę przypadków tworzą przez dodanie of do czwartego na drugi, to do tegoż na przypadek trzeci.
Przypadek 4 L. P. R. M. D. I. Ten przypadek jest albo taki jak II liczby pojedynczéj, albo taki jak przypadek I liczby pojedynczej
Wszystkie rzeczowniki zakończone w przypadku I, l. p. na: ni, formują przypadek IV l. p. przybiérając: ą, np. pani, panią; gospodyni, gospodynią.
Przypadek trzeci cosprawialny .... Przypadek czwarty, (accusativus).
Uwaga. Czwarty przypadek liczby pojedynczéj w rzeczownikach zakończonych w pierwszych przypadku liczby pojedynczéj na a, kończy się zawsze na ę, np. matkę, rolę, rękę, sługę, różę, studnię, banię, szkołę, ławę itd. Rzeczowniki zaś zakończone w pierwszym przypadku liczby pojedynczéj na i, mają czwarty przypadek na ą, np. panią, gospodynią. W liczbie pojedynczéj należące tu nazwy rodowe zakończone na o, mają w tym przypadku ę, np. Fredrę. Rzeczowniki obce na ia lub ja lub ya, mają czwarty przypadek na ę, np. historya, historyę; religia, religię; tragedya, tragedyę.
Czwarty przyp. licz. poj. rodzaju męskiego równy jest albo drugiemu albo pierwszemu. Jeżeli przymiotnik połączony jest z rzeczownikiem żywotnym rodzaju męskiego, tak osobowym jak rzeczowym, natenczas 4ty przyp. równa się 2mu, np. kocham pilnego ucznia, chwalę dobrego chłopca, widziałem pracowitego rolnika, kupiłem ładnego konia. Jeżeli zaś przymiotnik połączony jest z rzeczownikiem nieżywotnym rodzaju męskiego, natenczas 4ty przyp. równa się 1mu, np. mam piękny stół, widziałem wielki ogród, wysoki las, wspaniały dom, piękny kościół. Przymiotniki rodzaju żeńskiego kończą się w 4tym przypadku liczby poj. zawsze na ą, a nie na ę, np. dobrą matkę, a nie dobrę matkę; piękną chustkę, a nie pięknę chustkę; prawą i lewą rękę, a nie prawę i lewę rękę; urodzajną rolę, a nie urodzajnę rolę; wielką i wysoką wieżę; pożyteczną książkę itd.
Przypadek czwarty odpowiada na pytanie: kogo? co? Przypadek ten zależny stoi zwykle po czasownikach albo przyimkach czwartego przypadka po sobie wymagających, lecz niekiedy kładzie się także niezależnie. Ten przypadek służy przeważnie do wyrażenia biernika, czyli takiego przedmiotu w zdaniu, który się czynności biernie czyli ulegle poddaje, np. Bóg stworzył świat. Nieprzyjaciele zburzyli miasto. Uczeń napisał zdanie. Ojciec ukarał nieposłusznego syna. Ty bijesz psa.
W języku polskim jest 7 przypadków, podług siedmiu pytań, które są jednakowe na każdy rodzaj i na każdą liczbę. Przypadek 1. Mianujący: Kto? co? 2. Posiadający: do, od kogo? czego? czyj? 3. Dający: Komu? czemu? 4. Ulegający: Kogo? co? 5. Wołacz albo Wołający! 6. Narzędziowy: Kim? czém? z kim? z czém? 7. Przyimkowy: w, na, o, przy, po, Kim? czém?
Rzeczowniki rodz. żeń. z zakończeniem samogłoskowem mają w ogóle w 4-ym przypadku liczby pojedyń. ę.
Przy odmianie rzeczowników nieżywotnych, dla rozróżnienia przypadku 1-go od przyp. 4-go, trzeba dodawać, w myśli chociaż, słowo nijakie w przyp. l-szym, a słowa czynne w przyp. 4-tym.
W liczbie pojedyńczej 4ty przypadek biernik, u nas dwojako się używa jak w pierwszym wzorze już powyżej umieściłem, trzeba bardzo na to uważać, i nie będę w następnych powtarzać tego. Np. mówią w 4tym przypadku Trzeba Szukać, pytanie (w 4m) kogo? Osoby, żony, panny, odpowiedź słyszymy; a znaleźć kogo chcesz? Osobę, żonę, pannę, tu czynność niedokonana, szukać i dokonana znaleźć naprzemian wszędzie się łączy zawsze.