terminów gramatycznych online
przypadek czwarty biernik
Cytaty
Niektóre Przymiotniki rodzaju żeńsk., mają 4ty Przypadek L.p na ę, np moję, twoję.
4ty przypadek. U imion rzeczy żywotnych kończy się zawsze jak 2gi, na a.
Przez ułomkowe rozumiemy imiona takie, które tylko kilka, dwa, trzy albo cztery przypadki mają.
Tylko jeden przypadek mają: [...]
4ty przyp. np. na bakier, wciąż, wniwecz, w obec, w ręcz, na wzajem; na opak.
A. Przed rząd wyrazów rozumiemy pewne prawidła, częścią z rozumu samego wypływające, częścią przez zwyczaj narodowy ustanowione, aby po pewnych wyrazach tych a nie innych przypadków używać, np. słowo kochać, rządzi we wszystkich językach czwartym przypadkiem, np. kochać ojca i matkę, bo po tym słowie rozum naturalny każe koniecznie kłaśdź pytanie: kogo albo co? na które to pytanie 4ty przyp. używa się; gdy zaś słowo spotkać już, np. w polskim 4tym, a w niemieckim 3cim przypadkiem rządzi, ponieważ tu polski zwyczaj narodowy ustanowił pytanie kogo? spotkać, a niemiecki zaś pytanie komu? spotkać, na które to pytanie trzeci przypadek używa się.
Imiona własne Krolestw i Prowincyi kładą się w 4tym przypadku z Przyimkiem en, na przykład; Je demeure en Pologne. Mieszkam w Polszcze.
Accusativus. [Przypadek] 4ty.
Czwarty przypadek stoi na pytanie kogo? co?.
Resztę przypadków tworzą przez dodanie of do czwartego na drugi, to do tegoż na przypadek trzeci.
Przypadek trzeci cosprawialny .... Przypadek czwarty, (accusativus).
Przypadek 4-ty pokazuje osobę lub rzecz, na którą spływa działanie przypadku 1. np. dziecko zjadło jabłko. [...] Przypadek 4-ty odpowiada na pytanie kogo? co?.
Uwaga. Czwarty przypadek liczby pojedynczéj w rzeczownikach zakończonych w pierwszych przypadku liczby pojedynczéj na a, kończy się zawsze na ę, np. matkę, rolę, rękę, sługę, różę, studnię, banię, szkołę, ławę itd. Rzeczowniki zaś zakończone w pierwszym przypadku liczby pojedynczéj na i, mają czwarty przypadek na ą, np. panią, gospodynią. W liczbie pojedynczéj należące tu nazwy rodowe zakończone na o, mają w tym przypadku ę, np. Fredrę. Rzeczowniki obce na ia lub ja lub ya, mają czwarty przypadek na ę, np. historya, historyę; religia, religię; tragedya, tragedyę.
Czwarty przyp. licz. poj. rodzaju męskiego równy jest albo drugiemu albo pierwszemu. Jeżeli przymiotnik połączony jest z rzeczownikiem żywotnym rodzaju męskiego, tak osobowym jak rzeczowym, natenczas 4ty przyp. równa się 2mu, np. kocham pilnego ucznia, chwalę dobrego chłopca, widziałem pracowitego rolnika, kupiłem ładnego konia. Jeżeli zaś przymiotnik połączony jest z rzeczownikiem nieżywotnym rodzaju męskiego, natenczas 4ty przyp. równa się 1mu, np. mam piękny stół, widziałem wielki ogród, wysoki las, wspaniały dom, piękny kościół. Przymiotniki rodzaju żeńskiego kończą się w 4tym przypadku liczby poj. zawsze na ą, a nie na ę, np. dobrą matkę, a nie dobrę matkę; piękną chustkę, a nie pięknę chustkę; prawą i lewą rękę, a nie prawę i lewę rękę; urodzajną rolę, a nie urodzajnę rolę; wielką i wysoką wieżę; pożyteczną książkę itd.
Przypadek czwarty odpowiada na pytanie: kogo? co? Przypadek ten zależny stoi zwykle po czasownikach albo przyimkach czwartego przypadka po sobie wymagających, lecz niekiedy kładzie się także niezależnie. Ten przypadek służy przeważnie do wyrażenia biernika, czyli takiego przedmiotu w zdaniu, który się czynności biernie czyli ulegle poddaje, np. Bóg stworzył świat. Nieprzyjaciele zburzyli miasto. Uczeń napisał zdanie. Ojciec ukarał nieposłusznego syna. Ty bijesz psa.
Przypadki 1-y, 4-y i 5-y nie mają przyimków, n. p. Deus (Bóg), ó Deus (o Boże).