terminów gramatycznych online
składać (się)
Język: polski
- Ad Lectorem (Do czytelnika): Kus/1646
- Część II. Rozdz. 2. Odmiany. (Fleksya) : Jes/1886
- Część druga prawideł gramatycznych, czyli odmiennia: Szum/1809
- Etymologia: Cell/1725
- O Etymologii: Kon/1759
- O imieniu: Lub/1778
- O słowie: Bor/1830
- Składnia: Kurh/1852
- Syntaxis: Rot/1616
- Traktat I. O ortografij francuskiej: Dąb/1759
- Zdanie ósme: Klecz/1767
Cytaty
Dritter Theil ist Syntaxis. Wie man die Polnischen undauch die Deutschen Wort zusammensetzet, das eine vollkommene Rede daraus werde. Trzecia część jest Syntaxis. Jáko Polskie i Niemieckie słowá składáją, Aby byłá mowá doskonáła.
Ci [...] ktorzy do Polskiego Języka chęć máją, żeby się w przod wszytkich rzeczy, miánowáć, y iedno słowo ku drugiemu składáć uczyli, do tegoć im tá to Książká służyć będzie [...].
Grammatica przednie dzieli się, ná dwie głowne Części. Na Etymologią, ktora się záchodzi około Słow, pokázując, jáko się one deklinowáć, lub coniugowáć mogą, álbo też nie mogą. I ná Syntáxin, ktora uczy Słowá construowáć, álbo jedne z drugiemi składáć.
Słowa connoître uznać, paroître pokazać się álbo zdawać się, i z tymi ktore się z nich składają, we wszystkich czasach brzmią oi ják e.
Composita z Werbum plico iedne są, które się składáią z Nomen y z Werbum plico; a te maią Praeteritum ná avi Supinum ná atum. vg. Multiplico rozmnażam multiplicavi , multiplicatum.
[...] tylko z słuchania mądrych Żydow z podania ich, dochodzili co słowa znaczyły, jak się składały etc.
Porównywalny stopień staje się z białogłowskiego mianującego przez przemianę A. na ѣЕ: сmpaшенъ, страшна, страшнѣе [...] Niemało dla dwóch albo trzech E. pierwsze sylaby składających, zamiast ѣЕ. używa się ЯЕ: блекляе bledziej, свѣтляе jaśniej.
Często się słowa składają i z dwóma Przedimkami np. wynaleźć, rozprzedać.
Słowo złożone: ukochać, wybielić, i t.d. jest to, w którego skład w chodzi inny wyraz, jako: do, na, nad, o, ob, od, po [...] niedopuścić, współdziałać. [...] (13) Jak Słowa i Imiosłowy, tak Rzeczowniki, Przymiotniki i Przysłówki, z tych się składają wyrazów. Słowo, dobrać, Imiosłow, dobrany, Rzeczownik, dobor, Przymiotnik, doborny, Przysłówek dobornie.
Zdania składające okres szykują się takim sposobem.
Żadną jednak miarą nie można odrywać końcówek w formach niezłożonych, np. formy kocham, nie można rozłożyć na: ja-m kocha, ponieważ kocham składa się po prostu tylko ze źródłosłowu kocha i czystéj końcówki -m.